كه نبايد كسى بدانها ستم كند كه خدا آفريننده و انتقامكش است . سپس در « إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ » گفته : يعنى پس از مرگ نزد پروردگارشان محشور شوند چنانچه بنده‌ها ، و خدا پاداشى كه آنها را سزد بدهد و نسبت به همديگرشان انتقام كشد ، و در آنچه از ابى هريره روايت كردند آمده است كه خدا روز رستاخيز بهائم و جنبنده‌ها و پرنده‌ها را محشور سازد ، و هر چيز را و عدالت خدا بدان جا رسد در آن روز كه براى جانور بيشاخ از شاخدار حق ستاند . سپس فرمايد : خاك باشيد ، و از اين رو كافر هم گويد : « اى كاش بودم خاك » 40 - انبياء » و از ابى ذر است كه من نزد رسول خدا بودم و دو نر بهم شاخ زدند ، پيغمبر فرمود ميدانيد براى چه بهم شاخ زنند ؟ گفتند : ندانيم ، فرمود : ولى خدا داند و ميان آنها قضاوت كند البته بنا بر اين مانند ما باشند در حشر و قصاص و جمعى از معتقدان به تناسخ اين آيه را دليل دانستند بر اينكه بهايم و پرنده‌ها مكلفند كه فرموده « امتهايند چون شما » و اين درست نيست زيرا ما بيان كرديم مانندى آنها از چه راه است و اگر بايد در همه چيز باشد بايستى در شكل و ژست و آفرينش و اخلاق هم مانند ما باشند ، و چگونه تكليف به بهائم توان كرد و خردى ندارند و تكليف بىخرد كامل درست نباشد - پايان - رازى در ( 12 : 218 تفسيرش ) گفته : فضلاء را در تفسيرش دو قول است . 1 - خدا بهائم و پرنده‌ها را محشور كند تا بدانها عوض دهد و اين عقيده معتزله است براى اينكه دردمند كردن آنها بىجنايت آنها نيكو نيست جز براى عوض و چون دادن عوض بدانها واجب است خدا زنده‌شان كند تا عوضشان دهد . 2 - اصحاب ما گويند كه ايجاب بر خدا نشدنيست بلكه خدا بخواست خود آنها را زنده كند و چند دليل آوردند كه عوض بر خدا واجب نيست ، يكم : وجوب در آنجا